« Quay lại

Tuyển chọn cam Xã Đoài đầu dòng

Cam Xã Đoài (Citrus sinensis Xa Doai) có nguồn gốc từ xã Nghi Diên, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Giống cam này do một thầy tu người Pháp mang quả từ Malaysia sang khoảng năm 1880. Người dân địa phương thấy chất lượng tốt, đã lấy hạt trồng và nhân giống ra từ đó. Trong hội thi cam ngọt được tổ chức từ thời nhà Nguyễn, cam Xã Đoài đã giành giải nhất về chất lượng thơm ngon. Từ đó chính thức mang tên cam Xã Đoài, và nổi tiếng khắp cả nước bởi chất lượng và hương vị đặc trưng của nó.

Hiện nay, giống cam Xã Đoài đã được trồng ở nhiều nơi trong và ngoài tỉnh Nghệ An, nhưng cam trồng ở vùng Xã Đoài có vị ngọt và thơm hơn hẳn, ai đã ăn một lần thì nhớ mãi. Giá cam Xã Đoài trồng ở vùng này cao hơn giá cam Xã Đoài ở các vùng khác 7-10 lần. Vào những năm 80 của thế kỷ trước, diện tích trồng tại Nghi Lộc lên tới 400ha, nhưng đến nay, diện tích giảm hẳn, chỉ còn khoảng 5-6ha. Tốc độ đô thị hóa, nên cam Xã Đoài chủ yếu được người dân trồng trong vườn nhà, nhiều vườn cam Xã Đoài có hiện tượng thoái hóa, năng suất và chất lượng giảm. Nguyên nhân do trải qua nhiều thế hệ, cây được trồng từ các biện pháp nhân giống khác nhau, do lai tạp sinh học giữa các giống cam, thoái hóa do nhiễm sâu bệnh.

Tuy nhiên, vẫn còn một số gia đình có những cây cam Xã Đoài trên 15 năm tuổi, cho 250 -350 quả. Do đặc tính quý về phẩm chất, cam Xã Đoài đang được các cấp, các ngành và người sản xuất quan tâm, phát triển, nhằm tạo vùng sản xuất chuyên canh mang tính hàng hóa cao và xây dựng thương hiệu cho giống cam Xã Đoài có uy tín trên thị trường.

Để cây cam Xã Đoài phát triển rộng, đem lại hiệu quả kinh tế cho người sản xuất, cần có nguồn giống cây tốt, đảm bảo chất lượng, kết hợp quy trình thâm canh phù hợp đạt năng suất cao. Mặt khác, cam Xã Đoài được coi là nguồn gen quý, cần có một chương trình phục tráng và phát triển theo quy trình tạo và chọn giống hiện đại.

1. Tình hình sản xuất cam Xã Đoài tại vùng nguyên sản

Đã từ lâu giống cam Xã Đoài đã được phát triển và nhân rộng nhiều nơi trong và ngoài tỉnh, tuy nhiên hương vị thơm ngon của cam Xã Đoài chỉ được lưu giữ tại vùng nguyên sản, tập trung ở 3 xã Nghi Diên, Nghi Vạn và Nghi Hoa. Trong đó, xã Nghi Diên là vùng xuất xứ của cam Xã Đoài và cũng là đất có sản phẩm nổi tiếng.

Xã Nghi Diên là vùng đồng bằng, mực nước ngầm tương đối cao, do vậy phong tục trồng cam của người dân địa phương ở đây là trồng cam bằng cây chiết có bộ rễ ăn nông, không chịu nhiều ảnh hưởng của mực nước ngầm cao. Những hộ trồng cam bằng cây ghép tại các vườn thấp có mực nước ngầm cao thì cây sinh trưởng và phát triển tốt giai đoạn đầu, ở giai đoạn sau thường bị vàng là do thối rễ. Việc chăm sóc cũng khác nhau tùy thuộc vào điều kiện và nhận thức của từng hộ gia đình, không tuân theo quy trình khoa học.

Đặc điểm của giống cam Xã Đoài là chín muộn, ít bị xốp và có thể kéo dài thời gian khi chín ở trên cây. Thời gian thu hoạch của cam Xã Đoài được bắt đầu từ lễ Giáng sinh (20-25/12) đến tết Âm lịch (ngày 5-20/02).

Cây cam Xã Đoài chủ yếu trồng tại vườn các hộ gia đình với diện tích hiện còn rất ít. Hiện nay, diện tích vườn mỗi hộ có khoảng 400-800m2, số cây cam trong vườn từ 3- 20 cây, có những hộ đặc biệt có khoảng 30-40 cây. Tại xã Nghi Diên, huyện Nghi Lộc có1.540 hộ, trong đó chỉ có 167 hộ trồng cam Xã Đoài, đa số các cây có độ tuổi từ 3-6 năm tuổi (chiếm 58,18%), các cây có độ tuổi từ 6-10 năm tuổi (chiếm 36,28%) và trên 10 năm tuổi chiếm tỷ lệ rất ít (chiếm5,54%). Số cây cam có độ tuổi từ 6-10 năm tuổi (cây trẻ) cho năng suất không cao và không ổn định, năng suất bình quân dao động từ 20-50 kg/cây/năm. Nguyên nhân là do cây bị nhiều loại sâu bệnh phá hoại, đặc biệt là bệnh Greening và do người dân chăm sóc, thâm canh chưa đúng quy cách và quy trình.

2. Kết quả đánh giá, bình tuyển cây ưu tú

Từ 120 cây cam triển vọng có năng suất ổn định, chúng tôi đã thực hiện bình tuyển hàng năm. Đến năm 2017, đã thực hiện bình tuyển được 20 cây ưu tú. Tiếp tục theo dõi, đánh giá, đối chiếu các tiêu chuẩn đề ra, đến năm 2019, đã chọn lại được 15 cây có nhiều ưu điểm vượt trội. Tất cả các cây được tuyển chọn có độ tuổi từ 6-32 năm, tán lá hình bán cầu, phát triển cân đối, bộ khung tán đẹp, sinh trưởng khỏe, bộ lá cành ít bị sâu bệnh hại. Kết quả đánh giá một số chỉ tiêu đối với 15 cây được tuyển chọn qua các năm. Cây cao trung bình dao động  từ  185-380cm, cây có chiều cao cao nhất là 380cm, cây có chiều cao thấp nhất là 185cm. Đường kính tán trung bình dao động từ 185 -350cm, chỉ có 1 cây có đường kính tán dưới 200cm có 6 cây có đường kính tán từ 240-300cm và còn lại 8 cây có đường kính tán trên300cm và cây có từ 4-5 cành/cây, đường kính gốc dao động từ 6,2-14,2cm.

Các cây cam Xã Đoài được tuyển chọn có hình dạng quả là hình cầu, màu sắc quả vàng cam, bề mặt vỏ quả mịn. Số lượng quả trung bình/cây trong 3 năm dao động từ 153,3-312,3 quả/cây, cây cao nhất đạt 350 quả/cây (*.19.05 - cây 6 năm tuổi) và năng suất quả trên cây trung bình dao động từ 25,7 -52kg/cây (năng suất cây cao nhất đạt 85kg/cây là cây ký hiệu *.19.05 - cây 6 năm tuổi) (bảng 4). Các cây được tuyển chọn có màu sắc tép quả là vàng đậm, độ đồng đều của múi quả là đồng đều, dễ tách giữa vỏ múi và tép. Khối lượng quả của các cây bình tuyển đều đạt tiêu chuẩn có khối lượng quả trung bình biến động từ 164,7-250g/quả, cây cao nhất đạt 250g/quả (*.19.05 - cây 6 năm tuổi), kích thước quả cả vỏ có chiều cao biến động từ 5,51-7,78cm và đường kính biến động từ 6,02-7,89cm.

Về chỉ tiêu lý tính quả, qua theo dõi, các cây được tuyển chọn có số múi trên quả là từ 10-11 múi/quả. Số hạt/quả biến động từ 16-23 hạt/quả, độ Brix biến động từ 10,5-14,5%. Cam Xã Đoài đa phần giòn mịn, mọng nước, trục quả đặc và đặc biệt có hương vị thơm, ngon, ngọt.

https://sonnptnt.backan.gov.vn/sonnptnt/PublishingImages/N%C4%83m%202011/Th%C3%A1ng%206/v%C3%A0ng%20l%C3%A1%20tr%C3%AAn%20c%C3%A2y%20canh.png

3. Kết quả giám định bệnh Greening và Tristeza bằng kỹ thuật PCR

Sau khi điều tra, đánh giá bình tuyển chọn ra được 22 cây đầu dòng ưu tú của các hộ dân có kỹ thuật thâm canh cam tốt, có số cây cam Xã Đoài trong vườn nhiều và thường tham gia hội thi cam của xã tổ chức. Nhóm nghiên cứu lấy mẫu từ 22 cây này, tiến hành lấy mẫu lá và cành bánh tẻ ở 4 hướng của cây để kiểm tra, giám định bệnh Green-ing và Tristeza. Mẫu lấy xong bọc giấy báo ẩm và đóng hộp giấy hoặc nilon gửi đi Viện Bảo vệ Thực vật kiểm tra giám định bệnh Greening và Tristeza.

Kết quả giám định bệnh Greening (bệnh vàng lá gân xanh) bằng kỹ thuật RT-PCR có hiệu quả rất cao trong việc phân biệt giữa cây nhiễm virút SPFMV và cây khỏe mạnh. Đoạn mồi được sử dụng trong nghiên cứu CI-F/R được thiết kế đặc hiệu dựa trên các vùng hiện diện của chủng virút được lấy từ cơ sở dữ liệu NCBI. Giám định bệnh Gree-ning và Tristeza bằng PCR với cặp mồi

TAT AAA GGT TGA CCT TTC. Kết quả RT-PCR cho thấy, trong 22 mẫu cây đầu dòng được giám định về bệnh Greening có 17 mẫu âm tính với bệnh Greening gồm mẫu 1, 2, 3, 6, 7, 8, 9, 10, 13, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22 và có 5 mẫu dương tính với bệnh Greening gồm mẫu 4, 5, 11, 12, 14. Tất cả các cây đã được bình tuyển đều sạch bệnh Greening và Tristesa.

Có thể kết luận: Từ 1.571 cây cam Xã Đoài, qua quá trình điều tra, phân tích, đánh giá các đặc điểm sinh trưởng, năng suất, phẩm chất quả cũng như giám định tính sạch bệnh đã tuyển chọn được 15 cây cam Xã Đoài đầu dòng có năng suất và chất lượng cao, ổn định, mang đầy đủ đặc trưng của giống cam Xã Đoài của xã Nghi Diên, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Những cây tuyển chọn này đã được Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Nghệ An công nhận làm thực liệu cho nhân giống phục vụ sản xuất, cải tiến năng suất, chất lượng của vùng cam tại Nghệ An nói riêng và cả nước vốn đang bị tình trạng thoái hóa./.

Lê Văn Trường

Viện KHKT Bắc Trung Bộ

 

 

Tin khác


 

 

Liên kết website Liên kết website

  Cổng Thông tin điện tử  SỞ KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ TỈNH NGHỆ AN


Cơ quan chủ quản: Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Nghệ An. 

Số 75 Nguyễn Thị Minh Khai, TP. Vinh, Nghệ An

Điện thoại: 02383.844500 - Fax: 02383.598478

Email: khcn@khcn.nghean.gov.vn


Cơ quan thiết lập: Trung tâm Thông tin KHCN và Tin học Nghệ An
Số 75A Nguyễn Thị Minh Khai, TP. Vinh, Nghệ An
Điện thoại: 02383.837448 - 02383566380.   Email: webkhcnnghean@gmail.com
Người chịu trách nhiệm: Võ Hải Quang, Giám đốc TT Thông tin KHCN và Tin học Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 23/GP-TTĐT ngày 28/3/2017 do Sở TT&TT Nghệ An cấp

 

 

@ Ghi rõ nguồn ngheandost.gov.vn khi phát hành lại thông tin từ website này.